Ý nghĩa Sám hối sáu căn

Tác giả: HT. Thích Thông Phương

Hằng ngày, quý Phật tử tụng Sám Hối Sáu Căn, nhưng có hiểu được ý nghĩa sám hối sáu căn nhắc nhở điều gì không?

Trước là nhắc buông hết những lầm mê, sống trở về gốc. Đây là một điểm sáng tạo đặc biệt của Thiền Việt Nam chứ không phải tầm thường.

Thường thường, Phật tử chỉ tụng các bài sám hối như Sám Lễ Một Trăm Lẻ Tám Hồng Danh Chư Phật, Từ Bi Thủy Sám, Sám Dược Sư hoặc tụng Pháp Hoa…

Còn sám hối này đặc biệt là sám ngay sáu căn, đây là sáng tạo pháp sám hối để ngay trong cuộc sống hằng ngày ứng dụng tu hành thực tế mà từ trước đến nay ít ai để ý. Bởi vì, sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý là chỗ mỗi người hằng ngày sống, nếu sám hối chỗ này rất thực tế gần gũi, chính xác với chúng ta nhất.

Như lời mở đầu bài sám hối:

“Chúng con từ vô thủy kiếp đến nay, bỏ mất bản tâm không biết chánh đạo”.

Tức là từ xa xưa, không biết từ lúc nào đến bây giờ chúng ta đã mê lầm bỏ mất bản tâm của mình, không biết chánh đạo là không biết con đường tu chân chánh nên đi con đường tà, con đường lầm lạc thế gian.

Như vậy, từ xưa đến nay chúng ta sống theo lầm mê hư vọng, nên quên mất bản tâm chính mình, không biết đâu là chánh đạo. Bản tâm của mỗi người tức là tâm gốc mà không biết thì biết cái gì, quí vị có ai biết bản tâm mình chưa?

Có lẽ chỉ nghe nói như nghe chư Phật, chư Tổ, quý thầy, quý cô giảng nhắc nên tin là mình có bản tâm, còn biết thì chắc là chưa nhận biết. Sự thật thì ai cũng đều có bản tâm hay tâm gốc nhưng vì chỉ sống với những tâm vọng tưởng, những tâm hư dối là tâm ngọn nên bị lầm mê. Cho nên, Phật nói chúng sanh sống mất gốc là chỗ đó, mà đúng thật như vậy.

Trong khi bản tâm, tức là chuyện gốc, chuyện nhà của mỗi người mà không biết, lại đi biết những thứ đâu đâu, những thứ xa xôi, chuyện nhà người ta thì biết hết, nhưng mà chuyện nhà mình không biết, đó là lầm mê.

Từ lâu sáu căn chúng ta đuổi theo sáu trần bên ngoài, lo biết những thứ sắc, thinh, hương, vị, xúc, pháp chuyện trần cảnh xa xôi bên ngoài, dẫn chúng ta đi càng ngày càng xa mất tâm gốc. Giờ đây, nếu hỏi lại bản tâm của mình là cái gì, thì nhiều vị còn thấy xa lạ như là ở đâu, nhiều khi tưởng là không dính dáng gì tới mình. Nhưng nếu hỏi những tâm buồn, vui, giận, ghét… thì thấy gần và rõ hơn, đó mới là điều đáng buồn.

Ví dụ: ‘Gã cùng tử’ trong kinh Pháp Hoa bỏ cha là trưởng giả giàu có đi lang thang rồi khổ nhọc tìm cầu ăn mặc từng ngày nơi xứ người. Trong khi đó người cha là vị trưởng giả giàu có, kho tàng đầy dẫy để dành cho con kế thừa. Chúng ta cũng vậy, có tâm gốc chân thật nhưng lại bỏ đi lang thang theo sáu trần bên ngoài, tìm cầu chút hiểu biết hạn cuộc, được chút rồi mất, mất rồi tìm nữa, thật là lầm mê.

Pháp sám hối sáu căn này nhắc mọi người khéo thức tỉnh trở về chỗ thấy, nghe, hiểu biết hàng ngày ngay nơi sáu căn. Bởi vì mê cũng từ sáu căn dẫn ra sáu trần rồi tạo nghiệp sanh tử luân hồi, bây giờ cũng phải từ sáu căn đó mà trở về, cho nên sám hối là nhắc, là ăn năn hối lỗi để trở về bản tâm chân thật.

1- Đầu tiên, sám hối ngay căn mắt: “Lầm nhận hoa giả, quên ngắm trăng thật”.

Nhận hoa giả, tức là nhận những hình sắc bên ngoài, đó gọi là hoa giả. Còn trăng thật là bản tâm của mình, đó mới là gốc chân thật.

Nhưng vì chúng ta quên nên nhận cái giả, cái bóng chạy theo những sắc tướng vô thường hư dối bên ngoài, rồi quên mất tánh thấy hằng hữu của mình. Như thấy chiếc xe thì nhớ chiếc xe, thấy cái nhà nhớ cái nhà, thấy cái gì thì chỉ nhớ cái đó mà không nhớ mình có tánh thấy, tánh nghe…, đó là quên gốc.

Chúng ta sám hối ngay căn mắt để học để nhớ trở lại ngay khi thấy biết thì cái đó là gì? Thấy chỉ biết thấy thì ngay đó chân tâm hiện tiền sáng ngời, đâu có thiếu thốn, đâu cần phải đi cầu cái biết nào nữa.

Nếu tu hành cứ theo các tướng bên ngoài rồi khởi yêu, ghét, phân biệt tốt xấu là lầm, là làm mờ đi con mắt chánh kiến, bị những tướng xanh, trắng, vàng, tía qua lại làm lệch đi cái nhìn chân chánh, nên nói “Lòa mắt chưa sanh, bản lai diện mục”. Tức làm lòa con mắt tâm, khiến không thấy được chỗ chưa sanh của mình là bản lai diện mục hay bộ mặt thật chính mình. Vì theo những cái bóng, những hình tướng cho nên làm lòa đi con mắt trí tuệ, không thấy được lẽ thật này, gọi là quên mình theo vật.

Khi sám hối, ngay đó nhắc chúng ta nhớ trở lại tánh thấy luôn hiện hữu nơi mình, dù khi có sắc hay không có sắc thì nó vẫn thấy, nó vẫn có không mất. Còn con mắt thịt này không biết thấy, phải luôn nhớ kỹ như vậy.

Đa số người đời ai cũng cho là khi ta thấy là do con mắt thấy. Thật ra, con mắt có thấy không? Nếu con mắt thấy thì người chết con mắt vẫn còn tại sao không thấy, nên nói con mắt thấy là không đúng.

Vậy, cái gì thấy chứ không phải là con mắt thấy. Thí dụ: Khi mở đèn thì đèn sáng, nhưng sự thật đèn có sáng không? Sáng là do nguồn điện phát ra ánh sáng, còn đèn chỉ là cơ quan phát ra ánh sáng, nên đèn hư có thể thay đèn khác được. Con người cũng vậy, nếu mắt hư thay tinh thể thì con mắt sáng lại, rõ ràng như vậy.

Nhưng cái gì khi đối với sắc thì liền biết thấy ngay không cần phải cố gắng, không cần suy nghĩ gì hết. Quý vị thấy trường hợp chúng ta vừa nhìn thấy cái gì đó thì liền biết ngay không cần suy nghĩ, rồi tiếp theo đó là thêm cái gì khiến cái biết đó biết phân biệt đẹp-xấu, dài-ngắn v.v…, đây là chỗ quan trọng mà chúng ta bỏ quên.

Hằng ngày chúng ta đều tụng sám hối nhưng thật ra chưa có sám hối gì hết, nên Tổ dạy sám hối sáu căn để nhắc chúng ta sống trở lại ngay căn mắt, sẽ có lợi ích lớn.

2- Đến căn tai là “Ghét nghe chánh pháp, thích lắng lời tà, mê mất gốc chơn, đuổi theo ngoại vọng”.

Vì thích nghe lời tà bên ngoài nên quên gốc chơn thật hay tánh nghe hằng hữu này, rồi đuổi theo những tiếng hư vọng bên ngoài, còn tánh nghe luôn sẵn đây thì lại không nhớ.

Sám hối nghiệp căn tai để nhắc chúng ta nhớ lại tánh nghe luôn có mặt, luôn hiện hữu nơi mình, có tiếng hay không tiếng, nó cũng vẫn nghe. Khi nghe tiếng thì biết có tiếng, không nghe tiếng thì biết không có tiếng. Cái này không thuộc nơi tiếng, cũng không thuộc nơi lỗ tai, nó vẫn luôn sáng ngời, đó là chỗ chúng ta sám hối để trở về, sám hối được như vậy thì rất là hay.

Có lần, Thiền sư Vô Trụ đang luận đạo với tướng quốc Đỗ Hồng Tiệm. Lúc đó, có con quạ đậu kêu trên cành cây ở trước sân.

Tướng quốc hỏi:

“Thầy có nghe chăng?”

Thiền sư đáp là nghe.

Một lúc con quạ bay đi, tướng quốc lại hỏi:

“Bạch thầy! Giờ thầy có nghe chăng?”.

Thiền sư cũng đáp là nghe.

Tướng quốc mới hỏi:

“Con quạ đã bay đi mất rồi, không có tiếng kêu thì tại sao thầy lại nói nghe, vậy nghe cái gì?”

Thiền sư Vô Trụ liền họp tất cả đại chúng, Ngài nhắc:

“Phật ra đời rất khó gặp, pháp cũng khó nghe, các ông hãy lắng nghe cho kỹ. Bởi có tiếng hay không tiếng chẳng quan hệ gì đến tánh nghe. Xưa nay tánh nghe chẳng sanh thì đâu từng có diệt, khi có tiếng là thinh trần tự sanh, chứ không phải tánh nghe sanh, khi không tiếng thì thinh trần tự diệt. Vậy có sanh có diệt là do tự nơi tiếng, còn tánh nghe đâu có sanh diệt. Bởi tánh nghe này chẳng nhân nơi tiếng mà có sanh có diệt, nếu ngộ được tánh nghe này liền khỏi bị thinh trần chi phối, phải biết tánh nghe vốn không sanh diệt đến đi”.

Ngài nhấn mạnh để tất cả chú tâm biết gặp đức Phật ra đời rất là khó, chánh pháp cũng rất khó nghe, những điều này không dễ gì được nghe. Quý Phật tử lâu nay được duyên lành gần gũi quý thầy, quý cô nghe giảng, cũng được nghe nhắc những điều này nên thấy như hơi quen.

Nếu quán xét kỹ sẽ thấy trong thế giới luân hồi sanh tử hiện nay vẫn còn hàng tỉ chúng sanh chưa được nghe những điều này, đây không phải là điều dễ dàng được nghe. Những con trùng, con dế bao giờ nó được nghe, chim chóc, con chó bao giờ được nghe điều này, ngay những con người sống vùng xa xôi chưa từng gặp Phật pháp làm sao nghe được những điều này. Chúng ta nhiều khi nghe quen nên thấy nó thường, thành ra ít chú tâm.

Vậy nên, Ngài nói đại chúng phải thấy được ý nghĩa đó và nhắc nhở mỗi người cùng sám hối để trở về cội gốc, nếu không thì chỉ lo đuổi theo những tiếng hay dở bên ngoài rồi khen chê làm mất gốc chân thật. Sám hối như vậy mới đầy đủ ý nghĩa.

Hằng ngày, vừa lễ sám hối xong thì đã nghe phân biệt, khen chê, hay dở liền. Chúng ta cần phải nhớ điều này: luôn luôn tỉnh giác mới thực là sám hối. Đây chính là đường lối thực tế giúp chúng ta tu tập hằng ngày.

3- Nghiệp căn mũi “Thường tham mùi lạ, trăm thứ ngạt ngào, chẳng thích chân hương, năm phần thanh tịnh”.

Tức là thích theo những mùi lạ ngon thơm. Còn chân hương là hương chân thật, hương pháp thân thì quên mất không nhớ tới, chỉ nhớ mùi hương trần bên ngoài. Trần có nghĩa là bụi. Bụi đóng che mất gốc chân thật. Đây nhắc phải nhớ trở lại, chớ theo những mùi thơm, hôi bị lỗ mũi lừa gạt.

Xưa, Phật dùng những tiếng rất hay “hương trần”, nay chúng ta gọi là hương thơm. Nhưng dù nó thơm cách mấy thì cũng là trần là bụi, phải nhớ kỹ đừng để lỗ mũi nó lừa.

Thường đa số mọi người đều bị lỗ mũi lừa. Khi ngửi được mùi thì đều nói là lỗ mũi ngửi được mùi. Sự thật, lỗ mũi chỉ là mấy miếng thịt hợp lại làm sao biết ngửi mùi. Phải nhớ sống trở lại tánh biết ngửi, vì đó là cái luôn hiện hữu nơi mình, nó không thuộc nơi lỗ mũi, cũng không thuộc nơi mùi vì sao lại quên chỉ nhớ mùi, nhớ lỗ mũi đừng để lầm qua. Vì vậy, chúng ta cần phải sám hối nghiệp căn của mũi để nhắc sống trở lại.

Ông Hoàng Đình Kiên (Hoàng Sơn Cốc) học thiền với Thiền sư Hối Đường thời gian lâu mà vẫn chưa sáng. Một hôm, Hối Đường vì ông nhắc chuyện Khổng Tử dạy học trò. Khổng Tử nói: “Này các con! Các con cho là ta có giấu giếm gì với các con ư! Không, ta không có gì giấu giếm các con hết”.

Qua câu chuyện, Thiền sư muốn đánh thức ông nhưng ông vẫn chưa rõ. Hôm ấy, Ngài dẫn ông đi lên núi chơi, nhằm mùa hoa quế nở rộ, mùi thơm bay xa. Khi đó, ngài Hối Đường hỏi: “Ông có ngửi được mùi hoa quế không?” Ông đáp: “Ngửi biết”. Ngài Hối Đường nói: “Như vậy thì ta có giấu giếm gì ông đâu?” Nghĩa là khi đi tới ông ngửi được mùi hương của hoa liền, cũng vậy cái đó nó sẵn nơi ông, ta đâu có giấu giếm gì với ông, lẽ thật nó ở ngay đó rồi. Ngay đó, ông tỏ ngộ.

Sám hối nhớ được vậy thì rất là hay, chứ còn cứ nhớ mùi hoa quế mà quên mất lẽ thật này, đó gọi là lầm mê, nhớ trở lại được như vậy thì hằng ngày khi vào trong bếp trị nhâït chúng ta đều luôn có cơ hội để tỏ ngộ. Mỗi khi ngửi mùi thức ăn trong bếp thì nhớ là các ngài đâu có giấu giếm gì với mình đâu, được vậy thì khi ở trong bếp nó luôn luôn sáng ngời.

Chính ngay đó, chúng ta cũng đã sám hối rồi, đâu phải đợi lên bàn Phật tụng mới là sám hối, nhiều khi lên bàn Phật tụng sám hối nhưng khi gặp duyên đến thì quên mất, như vậy chưa đúng nghĩa sám hối.

4- Nghiệp căn lưỡi “Tham đủ mọi mùi, thích xét ngon dở”.

Lưỡi theo đủ những mùi ngon dở, hôi thơm, cứ xét cái này ngon, cái kia dở mà quên mất lẽ thật khi nếm vị. Nếu khi nếm vị liền biết cái gì biết nếm đó. Như vậy, là hiện tiền sáng ngời. Nhưng lại không nhớ, không sáng, chỉ lo nhớ cái lưỡi, nhớ mùi ngon dở rồi theo đó khen chê thành ra xa mất lẽ thật, đây là quên mất gốc thật.

Rồi lưỡi lại có công năng nói, vừa nếm vị vừa nói nữa. Căn này rất dễ gạt người. Khi nói thì chạy theo những tiếng bàn nói chuyện đâu đâu, gọi là “Bàn luận cổ kim, khen chê này nọ”. Bàn chuyện xưa chuyện nay, rồi khen chê việc này việc nọ, theo cái đó quên mất tánh biết hiện hữu là lẽ thật nơi mình.

Trước khi nói, tánh biết luôn có mặt hiện hữu nơi mình mà chúng ta quên. Cho nên, ngài Huệ Hải đến cầu Mã Tổ học đạo.

Mã Tổ hỏi:

“Đến đây cầu việc gì?”

Đáp: “Cầu Phật pháp”.

Mã Tổ khai thị:

“Kho báu nhà mình không chịu nhận, mà lo đến người cầu cái gì?”

Huệ Hải hỏi:

“Thế nào là kho báu nhà mình của Huệ Hải?”

Mã Tổ dạy:

“Chính cái ông hỏi ta đó là kho báu của ông, đầy đủ không thiếu sót”.

Tức là ngay cái ông hỏi ta đó là kho báu của ông, nhưng mà ông cứ quên cái đó mà lo đi hỏi cái gì, lo đi cầu những cái hiểu của ông thầy nói ra để nhận hiểu, còn cái hiện tiền gần gũi nơi mình thì lại bỏ quên. Cái ông đang hỏi ta mới là gốc, còn cầu hiểu được những cái của ông thầy nói thì là cái của ông thầy, sau cũng trả lại ông thầy, hoặc là những cái của Phật, của Tổ thì cũng trả lại Phật Tổ.

Người dù hay giỏi cách mấy nói được thì cũng chỉ nói cái của Phật, của Tổ thôi, chưa phải là cái của chính mình, còn cái mà ông đang hỏi ta là cái chính của ông, cái đó mới là cái gần gũi. Hôm nay, quý thầy nhắc để tất cả cùng nhớ trở lại chỗ đó, sám hối như vậy là nhớ lại chính mình.

5- Nghiệp căn thân “Năm tạng trăm hài, cùng nhau kết hợp, chấp cho là thật, quên mất pháp thân”.

Tức là thân do gân, xương, máu thịt kết lại, chấp cho nó là thật mình, quên mất pháp thân chân thật, rồi theo đó mới sinh dâm sát trộm. Tức là tạo các nghiệp sát đạo dâm: sát sanh, trộm cắp, tà dâm… quên mất tánh chân thật của mình. Chứ còn ngay khi vừa chạm đến vật, khi vừa xúc chạm nó, biết liền. Tánh biết này đâu ở nơi vật, cũng đâu thuộc thân xác thịt, tuy nhiên vừa chạm thì nó biết được.

Quý vị đang đi mà lỡ ai đụng thì sao? Lúc đó có cần phải suy nghĩ để biết không? Tại sao không nhớ cái đó, vậy khi đó nhớ cái gì? Lúc đó, chỉ biết phân biệt chị này thô tháo vô lễ quá, rồi sanh tâm sân hận buồn vui, quên mất cái chân thật đang có. Nếu nhớ thì nó luôn luôn hiện hữu sáng ngời, chạm đến đâu biết tới đó, từ trên đầu tới chân đều biết đủ hết.

Thiền sư Bàn Khuê dạy về tính hiện hữu này, Ngài gọi là tâm Phật bất sinh luôn luôn hiện hữu và nói thí dụ công năng bẩm sinh của tâm Phật này.

“Như khi bạn đang ngồi yên, bỗng ai dí vào tay mình một đốm lửa, ngay đó bạn liền giật mình và tự động rút tay lại không cần suy nghĩ. Điều này chứng tỏ tâm Phật vốn bất sinh chiếu sáng kỳ diệu và nó dàn xếp một cách hoàn hảo mọi sự. Ngược lại, khi bạn nghĩ rằng vừa rồi là một đóm lửa, rồi nhận ra ngay đó là lửa nóng, liền tức giận kẻ nào đã đốt tay mình đây, thì khi đó chính bạn đã rơi vào kinh nghiệm phụ thuộc khi sự kiện đã xảy ra”.

Tức là sự kiện xảy ra rồi, bây giờ suy nghĩ sự kiện xảy ra liền nghĩ chị này hay anh này chơi trò gì đây, sanh nóng giận, từ đó che kín cái chân thật.

Cho nên, sám hối căn thân để nhớ trở lại lẽ thật không theo những xúc chạm bên ngoài, không tạo những nghiệp sát sanh, trộm cướp, tà dâm làm quên mất tánh chơn này và lúc nào cũng nhớ để sám hối trở về.

Chúng con từ vô thủy kiếp đến nay, bỏ mất bản tâm không biết chánh đạo.

6- Nghiệp căn ý phải sám hối là “Nghĩ vơ nghĩ vẩn, không lúc nào dừng, mắc mứu tình trần, kẹt tâm chấp tướng”.

Vì lo nghĩ những chuyện đâu đâu, không đáng nên gọi là nghĩ vơ nghĩ vẩn, vì không làm chủ và cũng không lúc nào dừng được nó. Cả những lúc đang ngồi nghỉ nhưng nó có chịu nghỉ không? Cũng nghĩ vơ nghĩ vẩn không chịu dừng. Cho nên, vì mắc mứu theo tướng, theo tình trần nên quên mất tánh biết đang hiện hữu nơi mình.

Trước khi suy nghĩ nó vẫn có sẵn, khi suy nghĩ thì nó có sau, nhưng hầu như chúng ta chỉ nhớ cái suy nghĩ mà quên mất cái có sẵn này, đó là lầm mê.

Thế nên, người có học có tu chút ít khi ngồi thiền thì nó tạm yên lặng vừa có cái nghĩ khởi lên biết liền, vì nó có trước cái suy nghĩ nên niệm vừa khởi lên liền biết.

Hiện nay, chúng ta trở về ngay căn ý này mà sám hối để sống trở về chỗ chân thật.

Khi tâm có niệm tham, niệm sân khởi lên thì biết có niệm tham, niệm sân, cái biết này có trước niệm tham, sân kia, đừng lầm nhận những niệm tham, sân kia là mình.

Như vậy, rõ ràng đây là pháp sám hối trở về gốc chơn.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.